25.03.2026. » 11:13 | ACDC
Deklaratë e organizatave të shoqërisë civile me rastin e 22-vjetorit të dhunës së marsit 2004
Javën e kaluar u shënua 22-vjetori i pogromit të marsit 2004 në Kosovë, një ngjarje që vazhdon të përfaqësojë valën më serioze të dhunës ndaj komuniteteve joshumicë që nga viti 1999. Dokumentacioni ndërkombëtar për këto ngjarje është i gjerë dhe i njohur mirë.
Hetimet e zhvilluara në atë kohë nga OSBE, UNMIK dhe Human Rights Watch konstatuan se dhuna u nxit nga raportimi i pasaktë dhe sensacionalist mediatik, i cili mbytjen e tre djemve shqiptarë në lumin Ibër ia atribuoi serbëve lokalë, pa asnjë provë të konfirmuar. Hetimet e mëvonshme i hodhën poshtë këto pretendime. Brenda 48 orëve, 19 persona humbën jetën, qindra u plagosën, më shumë se 800 shtëpi u shkatërruan, mbi 4.000 njerëz u zhvendosën dhe 35 objekte fetare dhe kulturore u dëmtuan ose u shkatërruan. OSBE përfundoi se, pa raportimin nxitës, përmasat e dhunës me gjasë nuk do të kishin qenë të tilla.
Prandaj është thellësisht shqetësuese që, njëzet e dy vjet më vonë, diskursi publik mbi këto ngjarje ende reflekton narrativa që tashmë janë kundërshtuar qartë.
Më 17 mars 2026, gjatë një komemorimi zyrtar në Çabër, ku morën pjesë ministri i Punëve të Brendshme të Kosovës, Xhelal Sveçla, dhe kryetari i Mitrovicës së Jugut, Faton Peci, mbytja e fëmijëve iu atribuua “grupeve të armatosura serbe”. Ky pretendim përsërit drejtpërdrejt pohime që hetimet ndërkombëtare i kanë vlerësuar si të pabazuara. I njëjti narrativ u riprodhua edhe në një komunikatë zyrtare të publikuar në faqen e Ministrisë së Punëve të Brendshme të Kosovës. Paraqitja e pretendimeve të tilla si fakte të vërtetuara në kontekst zyrtar ngre shqetësime serioze për paraqitjen e vazhdueshme të gabuar të gjetjeve historike të konfirmuara.
Raste të tilla nuk janë pa precedent. Gjatë shënimit të 20-vjetorit të ngjarjeve të marsit në vitin 2024, narrativa të ngjashme u përhapën përmes kanaleve zyrtare të komunikimit të Lëvizjes Vetëvendosje (LVV), ndërsa deklaratat e kryeministrit Albin Kurti reflektonin interpretime që i atribuonin përgjegjësinë në mënyrë që nuk përputhej me gjetjet e hetimeve ndërkombëtare. Ky vazhdimësi tregon se nuk bëhet fjalë për incidente të izoluara, por për një model që përsëritet në komunikimin publik.
Paralelisht, media me ndikim kanë paraqitur ngjarjet e marsit 2004 në mënyrë që shtrembëron faktet e vërtetuara dhe devijon nga gjetjet e hetimeve ndërkombëtare. Në vend që të pasqyrojnë rolin e dokumentuar të dezinformimit në nxitjen e dhunës, këto narrativa paraqesin pretendime selektive ose të paverifikuara që relativizojnë ngjarjet dhe rrezikojnë ta paraqesin dhunën ndaj civilëve si reagim të justifikuar ose të kuptueshëm. Veçanërisht është e rëndësishme që gjatë 20-vjetorit në vitin 2024, transmetuesi publik RTK transmetoi dhe shpërndau përmbajtje që riprodhonin pretendime të ngjashme të paverifikuara. Kjo është veçanërisht e rëndësishme duke pasur parasysh se edhe raportimi fillestar në mars 2004, përfshirë RTK-në, kishte rol kyç në përhapjen e pretendimeve të pakonfirmuara që kontribuuan në përshkallëzimin e dhunës.
Modele të ngjashme janë vërejtur edhe në raportimet më të fundit. Këtë vit, disa media të njohura, përfshirë Koha Ditore, Gazeta Express, Ekonomia Online, Dukagjini, Albanian Post dhe Zëri, kanë publikuar përmbajtje që reflektojnë ose përcjellin pretendime të paverifikuara lidhur me ngjarjet e marsit, duke treguar më tej se këto narrativa vazhdojnë të përhapen në hapësirën mediatike.
Përsëritja e këtyre narrativave në sferën politike dhe mediatike nuk tregon vetëm pasaktësi individuale, por qëndrueshmëri të dezinformimit, të kuptuar si përhapje e qëllimshme ose e vazhdueshme e pretendimeve të pasakta ose mashtruese, pavarësisht ekzistencës së fakteve të konfirmuara. Ky dallim është veçanërisht i rëndësishëm duke pasur parasysh kalimin e kohës dhe disponueshmërinë e dokumentacionit të gjerë për këto ngjarje.
Në një kontekst që vazhdon të karakterizohet nga tensione ndëretnike dhe besim i brishtë mes komuniteteve, një diskurs i tillë ka pasoja konkrete. Përhapja e vazhdueshme e narrativave të pasakta minon përgjegjësinë faktike dhe mjegullon dallimin midis informacionit të konfirmuar dhe pretendimeve të pasakta. Kjo krijon një mjedis ku interpretimet e dëmshme dhe nxitëse mund të normalizohen, përfshirë ato që zhvendosin përgjegjësinë nga dhuna ndaj civilëve. Më e rëndësishmja, një qasje e tillë mund të thellojë më tej ndarjet dhe ndjenjën e pasigurisë, veçanërisht tek komunitetet joshumicë, pozita e të cilave mbetet e ndjeshme dhe ndonjëherë e brishtë.
Shqetësimi nuk lidhet vetëm me deklarata individuale apo tekste të izoluara. Ajo që vërehet është një model, veçanërisht gjatë përvjetorëve, kur pretendimet e mëparshme të kundërshtuara rikthehen pa sqarime ose korrigjime. Ky vazhdimësi hap pyetje të rëndësishme për përgjegjësinë institucionale, rolin e diskursit publik dhe shkallën në të cilën mësimet nga viti 2004 janë përvetësuar realisht.
Komunikimi publik i përgjegjshëm dhe i saktë është thelbësor për çdo shoqëri demokratike, veçanërisht në rrethana pas-konfliktuale. Liderët politikë dhe mediat kanë përgjegjësi shtesë për të siguruar që narrativat publike të bazohen në fakte të verifikueshme dhe të kontribuojnë në stabilitet, jo në ndarje. Mungesa e përgjegjësisë për dezinformimet e mëparshme, së bashku me riprodhimin e tyre të vazhdueshëm, ngre shqetësime serioze lidhur me qëndrueshmërinë e hapësirës informative në Kosovë dhe ndikimin më të gjerë në marrëdhëniet ndëretnike.
Në të njëjtën kohë, është e rëndësishme të theksohet se qasje të ndryshme janë të mundshme dhe të nevojshme. Mesazhet që promovojnë dinjitetin, qartësinë faktike dhe pajtimin, duke respektuar vuajtjet e të gjitha komuniteteve, tregojnë se diskursi publik mund të kontribuojë pozitivisht në stabilitetin afatgjatë. Mënyra se si shoqëritë i kujtojnë ngjarjet e vështira është e rëndësishme. Kujtesa nuk duhet të përdoret për të thelluar ndarjet, për të justifikuar dhunën ose për të mbajtur mosbesimin, por për të forcuar përkushtimin e përbashkët për të parandaluar përsëritjen dhe për të rindërtuar besimin.
Apeli ynë
Bëjmë thirrje për:
• Institucionet në Kosovë që të sigurojnë se komunikatat zyrtare pasqyrojnë faktet e vërtetuara dhe të shmangin përdorimin ose përsëritjen e narrativave tashmë të kundërshtuara;
• Organizatat mediatike që të respektojnë standardet profesionale, përfshirë saktësinë, verifikimin e informacionit dhe përgjegjësinë për kontekstin në raportim;
• Komunitetin ndërkombëtar që të mbetet i vëmendshëm ndaj ndikimit të diskursit publik në marrëdhëniet ndëretnike dhe të vazhdojë të mbështesë përpjekjet që promovojnë bazimin në fakte, përgjegjësinë dhe pajtimin.
Kjo deklaratë nuk ka për qëllim rihapjen e debatit për të kaluarën. Të gjitha komunitetet në Kosovë mbartin përvoja të rënda dhe ankesa të justifikuara. Megjithatë, një e ardhme e qëndrueshme dhe paqësore varet nga përkushtimi i përbashkët ndaj së vërtetës, përgjegjësisë dhe mbrojtjes së të gjitha komuniteteve.
Rinterpretimi i ngjarjeve përmes narrativave të pasakta ose mashtruese, veçanërisht në kontekste të ndjeshme, nuk kontribuon në normalizim. Përkundrazi, ai mund të minojë vetë themelet mbi të cilat normalizimi duhet të ndërtohet.
- New Social Initiative (NSI)
- Center for Affirmative Social Actions (CASA) Gračanica Online
- Aktiv
- Advocacy Center for Democratic Culture (ACDC) Institute for Public Research (IJI)
- Institute for Territorial Economic Development (InTER) Human Center Mitrovica (HCM)
- Communication for Social Development (CSD) Center for Peace and Tolerance (CPT)
- Avenija CSI
- Women’s Rights FDMC
Lajmet e fundit
